బాల్ గంగాధర్ తిలక్
బాల్ గంగాధర్ తిలక్
వంశ పరంపర
బాల్ గంగాధర్ తిలక్ 1856 జూలై 23న మహారాష్ట్రలోని రత్నగిరిలో పార్వతీబాయి గంగాధర్ మరియు గంగాధర్ రామచంద్ర తిలక్ దంపతులకు జన్మించారు. తిలక్ గారి తండ్రి సంస్కృత పండితుడు, ప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయుడు. తన పాండిత్యం వల్ల ఆయనను అందరూ గౌరవంగా “గంగాధర్పంత్” అని పిలిచేవారు. తిలక్ కేవలం పదహారేళ్ల వయసులో ఉన్నప్పుడు ఆయన తండ్రి మరణించారు. తండ్రి పాండిత్యం, ప్రతిభ చిన్నతనంలోనే తిలక్పై ప్రభావం చూపింది. ఆయన కళాశాల విద్య పొందిన తొలి భారతీయుల తరానికి చెందినవారు.
బాల్యంలో జరిగిన ముఖ్యమైన సంఘటన
చిన్న బాల్ గంగాధర్ తిలక్ చాలా తెలివైన బాలుడు.
(పిల్లలు రోల్ప్లే చేయడానికి అనువైన సంఘటన)
ఒక రోజు గణితశాస్త్ర ఉపాధ్యాయుడు తరగతిలో ఇలా ప్రశ్న అడిగాడు:
ఉపాధ్యాయుడు: “ఒక మైదానంలోని గడ్డిని 5 గొర్రెలు 28 రోజుల్లో పూర్తిగా తింటే, 20 రోజుల్లో తినడానికి ఎన్ని గొర్రెలు కావాలి?”
తిలక్: “ఏడు గొర్రెలు, సార్!” — ఉపాధ్యాయుడు ప్రశ్న పూర్తిగా అడకముందే సమాధానం చెప్పేశాడు.
ఉపాధ్యాయుడు కోపంగా అడిగాడు: “పని చేయకుండా ఎవరు సమాధానం చెప్పారు?”
ఇద్దరు ముగ్గురు విద్యార్థులు ఒకేసారి చెప్పారు: “బాల్, సార్!”
ఉపాధ్యాయుడు బాల్ దగ్గరకు వచ్చి అతని నోట్బుక్ తీసుకుని చూశాడు.
“సమస్యను కూడా రాసుకోలేదు… పని ఎక్కడ చేశావు?”
తిలక్ చిలిపి చిరునవ్వుతో తన చూపుడు వేలు తలపై పెట్టి చూపించాడు.
ఉపాధ్యాయుడు అన్నాడు: “సమస్యను నీ పుస్తకంలో పని చేయాలి.”
తిలక్ వెంటనే అన్నాడు: “ఎందుకు? నేను తలలోనే చేసేస్తాను.”
తరగతిలోని పిల్లలకు ఉపాధ్యాయుడు మూడు సార్లు చేసినా కొన్ని సమస్యలు అర్థం కావడం కష్టమే.
కానీ తిలక్కు మాత్రం గణితం నీళ్లు తాగినంత సులభం. సంస్కృతం అయితే తొక్క తీసిన అరటిపండు లాంటిది!
స్వతంత్ర ఆలోచనలు
చిన్నప్పటి నుంచే బాల్ గంగాధర్ తిలక్ స్వతంత్రంగా ఆలోచించే స్వభావం కలిగినవాడు. ఏ విషయాన్నైనా తనదైన కోణంలో చూసి, తనదైన నిర్ణయాన్ని తీసుకునేవాడు. తన వయసు పిల్లలందరి కంటే పూర్తిగా భిన్నంగా ఉండేవాడు. ఇది ఆయన రత్నగిరిలోని ప్రాథమిక పాఠశాలలో చదువుతున్న రోజులలో జరిగిన సంఘటన.
ఒక రోజు విరామ సమయంలో, ఎవరో ఒక విద్యార్థి తరగతి గదిలోనే వేరుశెనగలు తిని, వాటి తొక్కలను ఉపాధ్యాయుడి టేబుల్ దగ్గర నేలపై వేసి వెళ్లిపోయాడు. ఆ విషయం ఎవ్వరూ పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. గంట మోగి అందరూ తమ స్థానాల్లో కూర్చున్నారు. ఉపాధ్యాయుడు లోపలికి వచ్చి, టేబుల్ దగ్గర చెల్లాచెదురుగా ఉన్న తొక్కలను చూసి కోపంతో అరిచాడు, “ఈ అల్లరి ఎవరు చేశారు?” తరగతి నిశ్శబ్దంగా ఉంది. ఎవరూ సమాధానం చెప్పలేదు.
ఉపాధ్యాయుడు మరింత గట్టిగా అరిచాడు, “ఎవరి అల్లరి ఇది? తప్పు చేసినవాడు లేచి నిలబడాలి. లేనిపక్షంలో, అతన్ని తెలిసినవారు చెప్పాలి.”
పిల్లలు ఒకరినొకరు ఆశ్చర్యంగా చూసుకున్నారు. నిజంగా ఎవరు చేశారో చాలా మందికి తెలియదు. ఎవరూ లేచే ప్రయత్నం చేయలేదు. ఎవరూ మాట్లాడలేదు.
కోపంతో ఉన్న ఉపాధ్యాయుడు టేబుల్పై ఉన్న కర్రను తీసుకుని అన్నాడు, “మీరిలో ఎవరూ నిజం చెప్పకపోతే, అందరినీ కొడతాను.”
అతను మొదటి వరుస వైపు నడుస్తుండగా, తిలక్ ధైర్యంగా లేచి నిలబడి అన్నాడు, “సార్, మాలో చాలా మందికి నిజంగా ఎవరు చేశారో తెలియదు. నేలపై ఉన్న తొక్కలను కూడా చాలామంది చూడలేదు. విరామ సమయంలో అందరం బయటికి వెళ్లాం. మరొక తరగతి విద్యార్థి చేసి ఉండవచ్చు. అప్పుడు నిరపరాధులైన పిల్లలను ఎందుకు శిక్షించాలి?”
తిలక్ మంచి ప్రవర్తన గురించి గురువుగారికి తెలుసు. ఆయన తన కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించినా, విఫలమయ్యాడు. “తిలక్, ఎక్కువ తెలివిగా ప్రవర్తించకు”, అని ఆయన అన్నాడు. “మీలో కొందరికి తప్పు చేసినవాడు ఎవరో తెలుసు అని నాకు నమ్మకం ఉంది. వారు చెప్పకపోతే, నేను మొత్తం తరగతినీ శిక్షించాల్సి వస్తుంది”. వెంటనే తిలక్ గౌరవంగా ఇలా అన్నాడు: “సార్, ఇది న్యాయంగా కూడా కాదు, సముచితంగా కూడా కాదు అని నాకు అనిపిస్తోంది. మా నిర్దోషిత్వం గురించి నేను చెప్పింది నిజమే. నిర్దోషులైన వారిని శిక్షించడాన్ని నేను చూడలేను. కాబట్టి, దయచేసి నాకు తరగతి గదిని విడిచి వెళ్లడానికి అనుమతి ఇవ్వండి.” గురువుగారు ఏమీ చెప్పేలోపే, తిలక్ తన పుస్తకాలు తీసుకుని తరగతి గది నుండి బయటికి నడుచుకుంటూ వెళ్లిపోయాడు.
అన్ని బాలురు తిలక్ ధైర్యాన్ని, న్యాయం మరియు సత్యం పట్ల అతని ప్రేమను మెచ్చుకున్నారు. గురువుగారు కూడా తిలక్ను ప్రశంసించకుండా ఉండలేకపోయారు. ఆయన తరగతిని చూసి ఇలా అన్నారు: “తిలక్ సాధారణ బాలుడు కాదు. ప్రతి విద్యార్థి అతనిలా నిజాయితీగా, క్రమశిక్షణగా ఉంటే, మన దేశానికి గొప్ప భవిష్యత్తు ఉంటుంది.”
బాల్యంలో ప్రేరణాత్మక కథలు
అతనికి కథలు చాలా ఇష్టముండేవి. చదువు పూర్తయ్యగానే, కథలు వినడానికి అతను తన తాతగారి దగ్గరకు పరుగెత్తి వెళ్లేవాడు. నానా సాహెబ్, టాటియా టోపే, ఝాన్సీ రాణి వంటి విప్లవ వీరుల కథలు విన్నప్పుడు బాల్ ఉల్లాసంతో నిండిపోయేవాడు. మహా మరాఠా రాజు శివాజీ మరియు ఆయన దేశభక్తి గురించి కథ అతనిపై గొప్ప ప్రభావం చూపింది.
అయ్యో! దేశం కోసం ప్రాణాలు అర్పించిన వారు ఎంత మహానుభావులు! తాను పెద్దవాడయ్యాక, వారిలా దేశానికి సేవ చేయాలి, తల్లి భారతిని బానిసత్వం నుండి విముక్తి చేయాలి. ఇదే అతని హృదయ కోరికగా మారింది.
విద్యాభ్యాసం
బాల్ గంగాధర్ తిలక్ పది సంవత్సరాల వయసులో ఉన్నప్పుడు, ఆయన తండ్రి గంగాధర్పంత్ పుణెకు బదిలీ అయ్యారు. పుణెలోని ఆంగ్లో–వెర్నాక్యులర్ పాఠశాలలో చేరిన తిలక్, ప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయుల వద్ద మంచి విద్యను పొందాడు. మ్యాట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడైన తరువాత, డెక్కన్ కాలేజీలో చేరాడు. 1877లో తిలక్ బి.ఏ. పట్టా పొందాడు. గణితంలో ఫస్ట్ క్లాస్ మార్కులు రావడం ఆశ్చర్యం కాదు. తరువాత కూడా చదువు కొనసాగించి, ఎల్.ఎల్.బి. డిగ్రీను కూడా సంపాదించాడు.
ఆరోగ్యమే మహా భాగ్యం
తిలక్ ఆరోగ్యం ఆయన తల్లిలాగే బలహీనంగా ఉండేది. శరీరం బలహీనంగా ఉంటే దేశం కోసం ఎలా త్యాగం చేయగలడు? ఈ ఆలోచనతో తిలక్ తన శారీరక దృఢత్వాన్ని పెంపొందించుకోవాలని నిర్ణయించాడు. ప్రతిరోజూ శారీరక వ్యాయామాలు చేసేవాడు. ఆయన ఆహారం నియంత్రితమైనదే అయినా పోషకమైనదే.
ఒక సంవత్సరంలోనే తిలక్ అన్ని ఆటలు, క్రీడల్లో మొదటి స్థానంలో నిలిచాడు. ఈతలో, కుస్తీలో నిపుణుడయ్యాడు. ఆయన శరీర దారుఢ్యం అంతగా పెరిగింది కాబట్టి, ఆయన ఆరోగ్య కాంతిని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపోయేవారు.
దేశానికి చేసిన సేవలు
డబుల్ గ్రాడ్యుయేట్ అయిన తిలక్ గారు, ఇతరుల మాదిరిగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో మంచి జీతంతో కూడిన ఉద్యోగం సులభంగా పొందగలిగేవారు. కానీ చిన్నప్పుడే తీసుకున్న నిర్ణయానికి కట్టుబడి, ఆయన తన జీవితాన్ని దేశసేవకు అంకితం చేశారు.
తిలక్, అగర్కర్, నమజోషి, చిప్లుంకర్ వంటి స్నేహితులతో కలిసి న్యూ ఇంగ్లీష్ స్కూల్ అనే విద్యాసంస్థను స్థాపించారు. ఈ పాఠశాల ఆధ్యాత్మిక విద్య, రాజకీయ విద్య, మరియు స్థానిక భాషలలో విద్యను అందించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. తరువాత ఈ పాఠశాల డెక్కన్ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీగా అభివృద్ధి చెందింది. మొదటి సంవత్సరంలో తిలక్ గానీ, చిప్లుంకర్ గానీ ఒక్క రూపాయి జీతం కూడా తీసుకోలేదు.
పత్రికా రంగంలో తిలక్
తిలక్ విద్యను కేవలం పాఠశాల విద్యార్థులకు మాత్రమే కాకుండా, ప్రతి భారతీయుడి మనసుకు చేరవేయాలని భావించాడు. భారతీయులు అనుభవిస్తున్న బానిసత్వం ఎంత దారుణమో ప్రజలకు తెలియజేయడం అవసరమని ఆయన భావించాడు. ఇందుకు పత్రికలు అత్యంత ప్రభావవంతమైన సాధనమని తిలక్ నిర్ణయించాడు.
పాఠశాల ప్రారంభించిన వెంటనే, ఆయన రెండు వారపత్రికలను ప్రారంభించాడు:
- ‘కేసరి’ — మరాఠీ వారపత్రిక
- ‘మరాఠా’ — ఇంగ్లీష్ వారపత్రిక
సామాజిక సంస్కరణల కోసం ఆయన ప్రభుత్వం మీద నిజంగా ఒక యుద్ధమే సాగించాడు. బాల్యవివాహ నిషేధానికి పిలుపునిచ్చాడు. విధవరుల పునర్వివాహాన్ని స్వాగతించాడు.
స్థానిక పండుగలను జాతీయ పండుగలుగా మార్చిన తిలక్
గణేశోత్సవం మరియు శివాజీ జయంతి వంటి స్థానిక పండుగలను జాతీయ పండుగలుగా మార్చిన మహానాయకుడు తిలక్. ప్రజలు తమ రక్తంలోనూ, ఎముకల్లోనూ “మనమంతా ఒక్కటే” అనే భావనను అనుభవించాలి అని ఆయన నమ్మకం. ప్రజలు తరచూ కలుసుకోవాలి, ఒకే లక్ష్యాలను పంచుకోవాలి, భేదాలను మరచి ఆనందంగా కలిసిపోయే సందర్భాలు ఉండాలి — ఇదే తిలక్ ఆలోచన. తిలక్ ప్రణాళిక వల్ల ఈ పండుగలు కొద్ది సంవత్సరాల్లోనే మహారాష్ట్రలోని ప్రతి ఊరు, ప్రతి మూలకు వ్యాపించాయి.
పవిత్రమైన పదం: ‘స్వదేశీ’
భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో భాగమైన స్వదేశీ ఉద్యమం వేగంగా విస్తరించింది. ఇది విదేశీ వస్తువులను బహిష్కరించి, స్వదేశీ వస్తువులను ప్రోత్సహించే ఉద్యమం.
తిలక్ ఇంటి ముందు పెద్ద స్వదేశీ మార్కెట్ ప్రారంభించబడింది. అందులో యాభైకి పైగా స్టాళ్లలో స్వదేశీ వస్తువులు అమ్మబడేవి.
తిలక్ ప్రజలకు బోధించిన పవిత్రమైన నినాదాలు:
- స్వదేశీ
- స్వరాజ్యం (స్వయంపాలన)
- బహిష్కరణ
- జాతీయ విద్య
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తిలక్ స్వేచ్ఛగా ఉంటే తమ పాలన ప్రమాదంలో పడుతుందని గ్రహించింది.
‘ది కంట్రీ’స్ మిస్ఫార్చ్యూన్’ అనే తిలక్ వ్యాసాన్ని కారణంగా చూపి, ఆయనపై దేశద్రోహం కేసు పెట్టింది. 1908 జూన్ 24న బాంబేలో తిలక్ను అరెస్టు చేసి, బర్మాలోని మండలే జైలులో ఆరు సంవత్సరాల శిక్ష విధించారు.
తిలక్ గారి భార్య సత్యభామమ్మ. సత్యభామమ్మ కూడా తిలక్లాగే ఎంతో సరళమైన వ్యక్తి.
ఆమె ఎప్పుడూ ఖరీదైన దుస్తులు ధరించేది కాదు. కుటుంబాన్ని చూసుకోవడంలో, అతిథులను సేవించడంలో జీవితాన్ని గడిపింది. తిలక్ మండలే జైలులో ఉన్నప్పుడు, ఆమె భారతదేశంలోనే మరణించింది.
తిలక్ గారి గర్జన : “స్వరాజ్యం మా జన్మహక్కు — దాన్ని తప్పకుండా సాధిస్తాము.”
ఈ నినాదం భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి శాశ్వతమైన దీపస్తంభంలా నిలిచింది.
లోకమాన్య తిలక్ గారి దేశభక్తి, నిర్భయత్వం, పోరాటస్ఫూర్తి, పదునైన మేధస్సు, నిష్కళంక స్వభావం, త్యాగమనోభావం — ఇవన్నీ ప్రజల హృదయాలను గెలుచుకున్నాయి. ప్రజలు ప్రేమతో ఆయనను “లోకమాన్య తిలక్” అని పిలిచేవారు.
తిలక్ మరియు ఆధ్యాత్మికత
మండలే జైలులో ఉన్న సమయంలో, తిలక్ ప్రతి ఉదయం దేవునికి ప్రార్థన చేసేవారు, గాయత్రీ మంత్రం వంటి స్తోత్రాలను జపించేవారు, ధార్మిక కర్మలు నిర్వహించేవారు.భగవద్గీతలోని ప్రధాన బోధ కర్మయోగం అని ఆయన నమ్మకం. ఆయన ప్రసిద్ధ గ్రంథం “గీతా రహస్య” — భగవద్గీతపై ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యానం. అలాగే వేదాలను లోతుగా అధ్యయనం చేసి “ది ఆర్క్టిక్ హోమ్ ఆఫ్ ది వేదాస్” అనే గ్రంథాన్ని రచించారు.
తిలక్ జీవితం అత్యంత సరళమైనది. తన శరీరం, మనసు, ఆత్మ — అన్నింటినీ దేశసేవకు అంకితం చేశారు. ఆయనకు వ్యక్తిగత ఆస్తి ఏమీ లేదు. ఆయన దుస్తులు కూడా చాలా సాధారణం ఒక ధోతి, ఒక చొక్కా, భుజంపై ఒక షాల్, తలపై ఎరుపు రంగు పగడి (మరాఠీ టోపీ) ఇదే ఆయన సంపూర్ణ వేషధారణ.
“ధర్మం మరియు ప్రాపంచిక జీవితం వేర్వేరు కావు. సన్యాసం అంటే జీవితాన్ని విడిచిపెట్టడం కాదు. తన కుటుంబం కోసం మాత్రమే కాకుండా, దేశాన్ని కుటుంబంగా భావించి సేవ చేయడం — అదే నిజమైన సన్యాసం. దాని తర్వాతి మెట్టు మానవసేవ; అదికంటే ఉన్నతమైనది దేవుని సేవ.” ఇదే తిలక్ గారి నమ్మకం
తిలక్ ఇలా అన్నారు, “భారతదేశం నా తల్లిదేశం, నా దేవత. భారత ప్రజలు నా బంధువులు. వారి రాజకీయ, సామాజిక విముక్తి కోసం నిస్వార్థంగా పనిచేయడం — అదే నా పరమ ధర్మం, నా పరమ కర్తవ్యం.”
శిరిడీలో బాల్ గంగాధర్ తిలక్
తిలక్ శిరిడీకి వచ్చిన సందర్భం
1917 మే 19న ఖాపర్డే గారు బాల్ గంగాధర్ తిలక్తో కలిసి శిరిడీకి వచ్చారు. ఖాపర్డే ముందే శిరిడీకి వచ్చి, బాబా మహిమను ప్రత్యక్షంగా అనుభవించినవారు. అందుకే, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్లో అతి ప్రభావవంతమైన ఉగ్రవాద (ఎక్స్ట్రీమిస్ట్) వర్గ నాయకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు అయిన తిలక్ను బాబా దర్శనం కోసం, అలాగే స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంపై బాబా సలహా పొందేందుకు తీసుకువచ్చారు. బాబా తిలక్కు కొన్ని రహస్య సూచనలు ఇచ్చినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.
ఆ కాలంలో బ్రిటిష్ పాలన కఠినంగా ఉండటంతో, ఈ విషయాలు రహస్యంగానే ఉంచబడ్డాయి అని అనేక ఆధారాలు చూపుతున్నాయి. భారతదేశం ఖచ్చితంగా స్వతంత్రం అవుతుంది, అది హింసాత్మక పోరాటం ద్వారా కాదు, అహింసాత్మక విప్లవం ద్వారానే సాధ్యమవుతుంది — అని బాబా ముందే చెప్పారని. బాబా ఇచ్చిన ఈ సలహాల ప్రభావంతో, ఆ రోజు నుండి తిలక్ గారి ఉగ్రవాద చర్యలు తగ్గుముఖం పట్టినట్లు సూచనలు ఉన్నాయి.
[Source – www.saibaba.org]
గురువుల కోసం సూచించిన కార్యకలాపాలు / చర్చలు
- ప్రతి సంవత్సరం జనవరి నుండి డిసెంబర్ వరకు ప్రశాంతి నిలయంలో జరుపుకునే వివిధ పండుగలు గురించి పిల్లలతో చర్చించడం.
- స్వదేశీ భావన — దీనిని ఎడ్యుకేర్ / ఐదు మూలభూతాలు సూత్రంతో అనుసంధానం చేయడం
(సూచన: స్థానికంగా తయారైన వస్తువుల ప్రాముఖ్యతను వివరించడం)